Adli Yargı Mahkemesi Nedir?

Adli Yargı Mahkemesinin Görevi Nedir?

Türkiye Cumhuriyeti Devletinde yargı yetkisi bağımsız mahkemeler tarafından Türk milleti adına kullanılır. Genel hukuk kuralları haricinde özel durumların alanlarına özelleştirilmiş hukuk mahkemelerinde görüldüğü işleyişi mevcuttur. Adli yargı mahkemesi Türkiye Cumhuriyeti’nin yargı teşkilatının kurulduğu üç ana koldan birisidir. Diğer ana kollar da idari yargı mahkemeleri ve yüksek mahkemelerdir. Adli yargı mahkemeleri de kendi içerisinde ikiye ayrılır. Bu mahkemeler hukuk mahkemeleri ve ceza mahkemeleri olmak üzere iki koldur. Hukuk mahkemeleri ve ceza mahkemeleri adli yargı ilk derece mahkemeleri olarak tek başlığa alınabilir. Adli yargı mahkemelerinin en üstünde en yüksek yargı organı olarak bulunan Yargıtay vardır.

Adli yargı mahkemesi en genel ve en öngörülen yargıdır. Bu da diğer yargı kollarının konusu olmayan, görev alanında bulunmayan davaların adli yargı konusu olacağını gösterir. Bu da ortada var olan bir uyuşmazlığın anayasa, askeri ceza yargısının ya da idari, askeri idari yargının konusu dahilinde olmaması durumunda adli yargının konusu dahilinde olacağını gösterir. Bu konular diğer yargı dalları içerisinde yoksa konunun davalarına adli yargı bakar. Bu yönüyle adli yargının kapsamının geniş ve konu, dava aralığının çok olduğu söylenebilir. Adli yargı, Türkiye Cumhuriyeti Devletinde iki derecede ele alınır.

Hukuk Mahkemeleri

Özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkları ele alan ve bu davaları gören hukuk mahkemeleri ayrıca çekişmesiz yargı işlerinden bir kısmını da konu edinmekte ve davalarını almaktadır. Genel olarak hukuk mahkemelerinin konuları alacak meseleleri, mülkiyet durumları, sözleşmelerdeki anlaşmazlıklar, iflas ve icralardır. Ayrıca hukuk mahkemelerinde boşanma ve miras gibi konular da görülür. Hukuk mahkemelerinin de kendi içinde ayrı bölümleri vardır. Bunlar ilgilendikleri konu ve yetkileri ile özelleştirilmiş bölümlerdir.

Sulh Hukuk Mahkemeleri: Sulh hukuk mahkemeleri her ilçede bulunur. Bu mahkemelerin tek hakimi vardır. İstisnai konularda kanunlarla belirlenmiş sınırlar çerçevesinde sulh hukuk mahkemeleri görev alır. Sulh hukuk mahkemelerinde davanın değer ve miktarına bakılmaksızın konu işlenir. Kiralar ile ilgili tüm uyuşmazlıklar, kira ilişkisi nedeniyle oluşan borçlu-alacaklı durumu, mal paylaşımı, ortaklık bitirme, mal varlığını ve kullanım hakkını koruma gibi davalar sulh hukuk mahkemelerinde görülür. Sulh hukuk mahkemeleri ayrıca bu davaların karşı davalarının da görüldüğü yasal zemindir. Sulh hukuk mahkemelerinde özel olarak sulh hukuk mahkemesinin ya da sulh hukuk hakiminin görevlendirildiği davalar da görülür.

Asliye Hukuk Mahkemeleri

Asliye hukuk mahkemeleri genel olarak sulh hukuk mahkemeleri konularının dışında kalan konulara bakar. Özel hukuk ilişkilerinden doğan ve özel bir mahkemesi bulunmayan hemen her konunun asliye hukuk mahkemelerinde işlenmesi mümkündür. Bu yönüyle asliye hukuk mahkemelerinin kapsayıcı olduğu söylenebilir. Asliye hukuk mahkemeleri de tek hakimli mahkemelerdendir.

Ticaret Mahkemeleri

Yalnızca ticari davalar konusunda görevli ve yetkili olan ticaret mahkemeleri asliye hukuk mahkemelerinin bir dairesidir.

İş Mahkemeleri: İş mahkemeleri, işçi-işveren arasındaki sözleşmelere dayanarak, İş Kanunu kapsamındaki tüm hakların çerçevesindeki uyuşmazlıkları çözmek için görevli olan mahkemelerdir.

İcra Mahkemeleri

İcra mahkemeleri genel olarak icra dairelerinin işlerinin sonrasında görevlendirilir. İcra dairelerinin gerçekleştirdiği eylemler adına itiraz ve şikayetler icra mahkemelerine görülür. Ayrıca icra mahkemelerinde icra ve iflas daireleri gözetilerek denetlenir.

Aile Mahkemeleri

Aile mahkemeleri asliye hukuk mahkemeleri derecesinde kurulan hukuk mahkemeleridir. Aile mahkemelerinde bu konudaki yasalar nezdinde görev yapılır, toplum yapısının temeli olan aile davaları görülür.

Kadastro Mahkemeleri

Kadastro mahkemeleri kendi konusu ekseninde pek çok göreve sahip konumunda bulunabilir. Tapu sicili konulu davalar ve bu davaların benzerlerinden veraset davalarına kadar pek çok dava kadastro mahkemelerinde görülür.

Ceza Mahkemeleri

Ceza mahkemeleri kendi içerisinde de alt disiplinlere sahiptir.

Asliye Ceza Mahkemeleri: Sulh ceza ve ağır ceza mahkemelerinin konuları arasında girmeyen davalar asliye ceza mahkemeleri nezdinde değerlendirilir. Asliye ceza mahkemelerinin ayrıca kanunlarla özel kılınmış görevli halleri de vardır.

Ağır Ceza Mahkemeleri: Ağır ceza mahkemeleri kanunda belirlenen büyük suçlar kapsamındaki davalara bakar. Bu suçlar müebbet, ağırlaştırılmış müebbet ya da on yıldan fazla hapis istemi ile sürdürülen davalardır.

Devlet Güvenlik Mahkemeleri: Terörle mücadele kapsamındaki konulara bakmakla yükümlü olan devlet güvenlik mahkemeleri günümüzde bu yükümlülüğün ağır ceza mahkemelerine devri ile sonlanmıştır.

Çocuk Mahkemeleri: Çocuk mahkemeleri, Çocuk Koruma Kanunu dayanaklı olarak görev yapar.