Askeri Yargı Mahkemeleri Nedir?

Askeri Yargı Mahkemeleri

Askeri yargı mahkemeleri, askeri yargılama yapan disiplin mahkemeleridir. Askeri yargı faaliyetleri askeri mahkemeler tarafından yürütülür. Askeri mahkemelerin kuruluşuna ve yargı usulüne dair özel bir kanun bulunmaktadır. Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun bunu kapsar. Bu kanun, 1963 yılında kabul edilmiştir ve askeri yargı düzenlemelerine yöneliktir. Kanun askeri mahkemelerin kuruluşunu konu edinmenin yanı sıra askeri personel yargılama konusunu da ele alır. Kuruluş ve yargılama usulleri bu kanunda belirlenmiştir. Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun’da zaman içerisinde belirli değişiklikler de olmuştur.

Askeri mahkemeleri Türk milleti adına ve Türk milletinin yetkilendirmesi ile büyük ilkelerden biri olan yargı yetkisini kullanır. Askeri mahkemeler Milli Savunma Bakanlığı tarafından kurulur. Askeri mahkemelerin kurulmasında ordunun, kolordunun ve kuvvet komutanlarının ayrıca Genelkurmay Başkanlığının nezareti bulunmaktadır. Genelkurmay Başkanlığı nezdinde kurulan askeri mahkemelerde general ve amiraller askeri mahkemelerde yargılanmalarını gerektirecek suçları ile yargılanır.

Askeri Yargıtay da askeri mahkemelerin verdikleri kararların son noktada incelendiği merci idi. Bu askeri mahkeme hükümlerinin son olarak incelendiği Askeri Yargıtay oluşumu, 2017 yılında referandum sonucuna bağlı olarak kaldırılmıştır. Askeri Yargıtay üyeleri askeri hakimler arasından, birinci sınıflarından seçilirdi. Hem rütbelerin getirdiği dereceler hem de içerisindeki işleyiş ile Askeri Yargıtay’ın kendisine özgü pek çok özelliği bulunmaktaydı.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ya da kısa adı ile AYİM askeri idari yargı disiplininde Türkiye’de faal olan tek mahkeme idi. 1972 yılından bu yana yürürlükte olan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 2017 yılında referandum sonucu ile kaldırılmıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi askeri olmayan makamlar tarafından tertip edilmiştir. Ancak bu mahkemeler askeriye alanı için var olan ilk ve son disiplin mahkemeleridir. Askeri hizmetler çerçevesinde idari konulardaki eylemleri düzenleyen ve uyuşmazlıkları gideren mahkeme, AYİM olmuştur. Bu mahkemeler konuları ve kararları bakımından genel olarak askerleri ilgilendirmektedir.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi beş temel organdan oluşur. Bu organlar Başkanlar Kurulu, Daireler, Daireler Kurulu, Genel Kurul ve Yüksek Disiplin Kurulu’dur. Ayrıca Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde farklı nitelik ve görevlerde üyeler bulunmaktadır. Bu üyeler arasında olabilmek için aday olmanın belli koşulları vardır. Daha sonra bu adaylar arasından seçim, Cumhurbaşkanı tarafından yapılır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyesi olabilmek adına aday gösterilmek için belirli düzeylerde olmak gerekir. Bu düzeyler iki yılını doldurmuş kurmay yarbay olmak, üç yıldan daha kısa süredir albay rütbesinde bulunan kurmay subay olmak ve en az rütbenin yarbay olabileceği birinci sınıf bir askeri hakim olmaktır.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi içerisinde farklı üyeler bulunduğu gibi farklı görevler de bulunmaktaydı. Bu görevler de Askeri Yüksek İdare Mahkemesini oluşturan yapılara göre özelleşmekteydi.

Askeri Yargı Mahkemesinin Görevi Nedir?

Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeki her yapı farklı görevlere sahiptir. Bu görevler, Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeki yapılara göre özelleşmiştir.

Birinci Daire: Birinci Daire temel olarak atanma, terfi, yer değişimi gibi konularda görevlidir. Sicil ve emeklilik gibi başlıklar da Birinci Daire yapısının konusuna girer.

İkinci Daire: İstifalar, hizmet yükümlülükler gibi konulardan İkinci Daire yapısı sorumludur. Askeri öğrenciler ve askeri akademiler de İkinci Daire’nin konu ve sorumlulukları kapsamına girer. İkinci Daire, Birinci Daire’nin kapsamı dışında kalan konuların bazıları ile de ilgilenmekle yükümlüdür.

Daireler Kurulu: Daireler Kurulu genel olarak bir dava birden çok yapıyı ilgilendiriyorsa ya da bir konu daireler arasında çeşitli sebeplerden dolayı çözülememişse devreye girer. Bakanlar Kurulu karar alır ve alınan bu kararlara karşı çıkmak için yargıya başvurmak istenirse adres yine Daireler Kurulu yapısı olacaktır.

Başkanlar Kurulu: Başkanlar Kurulu zümre ile görüşülmesi gereken idari meseleler için vardır. Bu şekilde düşünceler bildirilir ve sonuç olarak karara varılır. Bu kurulda konular, bu kurul içerisinde konuşulmaya gerek görüldüğü takdirde masaya yatırılır.

Yüksek Disiplin Kurulu: Yüksek Disiplin Kurulu uyarı, kınama ve görevden çekilmeye davet etme gibi konularla ilgilenir. Bu kurul gerekli gördüğü takdirde bu işlemlerden birini uygular.

Genel Kurul: Genel Kurul genel kapsamları ile tüm yapıların aşamalarında bulunabilir. Bu aşamalar ilk aşamalar, son aşamalar ya da direkt olarak işleyiş aşamaları olabilir.